Latinum Vertere
CARMINA DI CATULLO:
NUMERI 61-84

Home
 
 
LXI
collis o Heliconii
cultor. uraniae genus.
qui rapis teneram ad virum
virginem. o Hymenaee Hymen.
o Hymen Hymenaee. 5
cinge tempora floribus
suave olentis amaraci.
flammeum cape laetus. huc
huc veni niveo gerens
luteum pede soccum. 10
excitusque hilari die
nuptialia concinens
voce carmina tinnula
pelle humum pedibus. manu
pineam quate taedam. 15
namque Iunia Manlio
qualis Idalium colens
venit ad Phrygium Venus
iudicem bona cum bona
nubet alite virgo. 20
floridis velut enitens
myrtus Asia ramulis
quos Hamadryades deae
ludicrum sibi roscido
nutriunt umore. 25
quare age huc aditum ferens.
perge linquere Thespiae
rupis Aonios specus
nympha quos super irrigat
frigerans Aganippe. 30
ac domum dominam voca
coniugis cupidam novi
mentem amore revinciens
ut tenax hedera huc et huc
arborem implicat errans. 35
vosque item simul integrae
virgines quibus advenit
par dies. agite. in modum
dicite o Hymenaee Hymen.
o Hymen Hymenaee. 40
ut libentius audiens
se citarier ad suum
munus. huc aditum ferat
dux bonae Veneris. boni
coniugator amoris. 45
quis deus magis est ama
tis petendus amantibus.
quem colent homines magis
caelitum. o Hymenaee Hymen.
o Hymen Hymenaee. 50
te suis tremulus parens
invocat. tibi virgines
zonula soluunt sinus.
te timens cupida novus
captat aure maritus. 55
tu fero iuveni in manus
floridam ipse puellulam
dedis a gremio suae
matris. o Hymenaee Hymen.
o Hymen Hymenaee. 60
nil potest sine te Venus
fama quod bona comprobet
commodi capere. at potest
te volente. quis huic deo
compararier ausit. 65
nulla quit sine te domus
liberos dare nec parens
stirpe nitier. ac potest
te volente. quis huic deo
compararier ausit. 70
quae tuis careat sacris
non queat dare praesides
terra finibus. at queat
te volente. quis huic deo
compararier ausit. 75
claustra pandite ianuae.
virgo adest. viden ut faces
splendidas quatiunt comas.
sed moraris. abit dies.
prodeas nova nupta. 80
/ / / / / / / / /
/ / / / / / / / /
tardet ingenuus pudor.
quem tamen magis audiens
flet quod ire necesse est. 85
flere desine. non tibi Au
runculeia periculum est
ne qua femina pulcrior
clarum ab Oceano diem
viderit venientem. 90
talis in vario solet
diuitis domini hortulo
stare flos hyacinthinus.
sed moraris. abit dies.
prodeas nova nupta. 95
prodeas nova nupta. si
iam videtur et audias
nostra verba. viden faces
aureas quatiunt comas.
prodeas nova nupta. 100
non tuus levis in mala
deditus vir adultera
probra turpia persequens
a tuis teneris volet
secubare papillis. 105
lenta sed velut adsitas
vitis implicat arbores
implicabitur in tuum
complexum. sed abit dies.
prodeas nova nupta. 110
o cubile quod omnibus
/ / / / / / / / /
/ / / / / / / / /
/ / / / / / / / /
candido pede lecti. 115
quae tuo veniunt ero.
quanta gaudia quae vaga
nocte quae medio die
gaudeat. sed abit dies.
prodeas nova nupta. 120
tollite o pueri faces.
flammeum video venire.
ite. concinite in modum
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 125
ne diu taceat procax
Fescennina iocatio.
nec nuces pueris neget
desertum domini audiens
concubinus amorem. 130
da nuces pueris iners
concubine. satis diu
lusisti nucibus. libet
iam seruire Talasio.
concubine nuces da. 135
sordebant tibi villicae
concubine hodie atque heri.
nunc tuum cinerarius
tondet os. miser. ah miser
concubine. nuces da. 140
diceris male te a tuis
unguentate glabris marite
abstinere. sed abstine.
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 145
scimus haec tibi quae licent
sola cognita. sed marito
ista non eadem licent.
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 150
nupta. tu quoque quae tuus
vir petet caue ne neges
ni petitum aliunde eat.
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 155
en. tibi domus ut potens
et beata viri tui.
quae tibi sine serviat.
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 160
usque dum tremulum movens
cana tempus anilitas
omnia omnibus annuit.
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 165
transfer omine cum bono
limen aureolos pedes.
rasilemque subi forem.
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 170
aspice unus ut accubans
vir tuus Tyrio in toro
totus immineat tibi.
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 175
illi non minus ac tibi
pectore uritur intimo
flamma sed penite magis.
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 180
mitte brachiolum teres
praetextate puellulae.
iam cubile adeat viri.
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 185
vos bonae senibus viris
cognitae bene feminae
collocate puellulam.
io Hymen Hymenaee. io.
io Hymen Hymenaee. 190
iam licet venias marite.
uxor in thalamo tibi est
ore floridulo nitens
alba parthenice velut
luteumve papauer. 195
at marite ita me iuvent
caelites nihilo minus
pulcer es neque te Venus
neglegit. sed abit dies.
perge ne remorare. 200
non diu remoratus es.
iam venis. bona te Venus
iuverit quoniam palam
quae cupis cupis. et bonum
non abscondis amorem. 205
ille pulueris Africi
siderumque micantium
subducat numerum prius
qui uostri numerare vult
multa milia ludi. 210
ludite ut lubet. et brevi
liberos date. non decet
tam vetus sine liberis
nomen esse sed indidem
semper ingenerari. 215
Torquatus volo parvulus
matris e gremio suae
porrigens teneras manus
dulce rideat ad patrem
semihiante labello. 220
sit suo similis patri
Manlio. et facile insciis
noscitetur ab omnibus.
et pudicitiam suae
matris indicet ore. 225
talis illius a bona
matre laus genus approbet
qualis unica ab optima
matre Telemacho manet
fama Penelopaeo. 230
claudite ostia virgines.
lusimus satis. at boni
coniuges bene viuite. et
munere assiduo valentem
exercete iuventam. 235
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXII
vesper adest iuvenes. consurgite. Vesper Olympo
exspectata diu vix tandem lumina tollit.
surgere iam tempus. iam pingues linquere mensas.
iam veniet virgo. iam dicetur Hymenaeus.
Hymen o Hymenaee. Hymen ades o Hymenaee. 5
cernitis innuptae iuvenes. consurgite contra.
nimirum Oetaeos ostendit Noctifer ignes.
sic certe est. viden ut perniciter exsiluerunt.
non temere exsiluere. canent quod visere par est.
Hymen o Hymenaee. Hymen ades o Hymenaee. 10
non facilis nobis aequales palma parata est.
aspicite innuptae secum ut meditata requirunt.
non frustra meditantur. habent memorabile quod sit.
nec mirum. penitus quae tota mente laborant.
nos alio mentes alio divisimus aures. 15
iure igitur vincemur. amat victoria curam.
quare nunc animos saltem committite vestros.
dicere iam incipient. iam respondere decebit.
Hymen o Hymenaee. Hymen ades o Hymenaee.
Hespere. qui caelo fertur crudelior ignis. 20
qui natam possis complexu avellere matris.
complexu matris retinentem avellere natam.
et iuveni ardenti castam donare puellam.
quid faciunt hostes capta crudelius urbe.
Hymen o Hymenaee. Hymen ades o Hymenaee. 25
Hespere. qui caelo lucet iucundior ignis.
qui desponsa tua firmes conubia flamma
quae pepigere viri pepigerunt ante parentes
nec iunxere prius quam se tuus extulit ardor.
quid datur a diuis felici optatius hora. 30
Hymen o Hymenaee. Hymen ades o Hymenaee.
Hesperus e nobis aequales abstulit unam.
Hymen o Hymenaee. Hymen ades o Hymenaee.
/ / / / / / / / / / / / / / / / / /
namque tuo aduentu uigilat custodia semper. 35
nocte latent fures quos idem saepe revertens
Hespere mutato comprendis nomine Eoo.
at lubet innuptis ficto te carpere questu.
quid tum si carpunt tacita quem mente requirunt.
Hymen o Hymenaee. Hymen ades o Hymenaee. 40
ut flos in saeptis secretus nascitur hortis.
ignotus pecori. nullo contusus aratro.
quem mulcent aurae. firmat Sol. educat imber.
multi illum pueri multae optauere puellae.
idem cum tenui carptus defloruit ungui 45
nulli illum pueri nullae optauere puellae.
sic virgo dum intacta manet dum cara suis est.
cum castum amisit polluto corpore florem
nec pueris iucunda manet nec cara puellis.
Hymen o Hymenaee. Hymen ades o Hymenaee. 50
ut vidua in nudo vitis quae nascitur aruo
numquam se extollit. numquam mitem educat uvam.
sed tenerum prono deflectens pondere corpus
iam iam contingit summum radice flagellum.
hanc nulli agricolae nulli coluere iuvenci. 55
at si forte eadem est ulmo coniuncta marito
multi illam agricolae multi coluere iuvenci.
sic virgo dum intacta manet dum inculta senescit.
cum par conubium maturo tempore adepta est
cara viro magis et minus est invisa parenti. 60
et tu ne pugna cum tali coniuge virgo.
non aequum est pugnare pater cui tradidit ipse.
ipse pater cum matre quibus parere necesse est.
virginitas non tota tua. est ex parte parentum est.
tertia pars patri est. pars est data tertia matri. 65
tertia sola tua est. noli pugnare duobus
qui genero suo iura simul cum dote dederunt.
Hymen o Hymenaee. Hymen ades o Hymenaee.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXIII
super alta vectus Attis celeri rate maria
Phrygium ut nemus citato cupide pede tetigit
adiitque opaca siluis redimita loca deae
stimulatus ibi furenti rabie vagus animis
deuellit ili acuto sibi pondera silice. 5
itaque ut relicta sensit sibi membra sine viro
etiam recente terrae sola sanguine maculans
niveis citata cepit manibus leve typanum.
typanum. tubam. Cybebes tua mater initia.
quatiensque terga tauri teneris caua digitis 10
canere haec suis adorta est tremebunda comitibus.
agite. ite ad alta Gallae Cybeles nemora simul.
simul ite Dindymenae dominae vaga pecora.
aliena quae petentes profugae loca celeri
sectam meam exsecutae duce me mihi comites 15
rapidum salum tulistis truculentaque pelaga.
et corpus euirastis Veneris nimio odio.
hilarate erae citatis erroribus animum.
mora tarda mente cedat. simul ite. sequimini
Phrygiam ad domum Cybebes. Phrygia ad nemora deae. 20
ubi cymbalum sonat vox. ubi tympana reboant.
tibicen ubi canit phryx curuo grave calamo.
ubi capita Maenades vi iaciunt hederigerae.
ubi sacra sancta acutis ululatibus agitant.
ubi suevit illa divae volitare vaga cohors. 25
quo nos decet citatis celerare tripudiis.
simul haec comitibus Attis cecinit notha mulier
thiasus repente linguis trepidantibus ululat.
leve tympanum remugit. caua cymbala recrepant.
viridem citus adit idam properante pede chorus. 30
furibunda simul anhelans vaga vadit animam agens
comitata tympano Attis per opaca nemora dux
veluti iuvenca vitans onus indomita iugi.
rapidae ducem secuntur Gallae properipedem.
itaque ut domum Cybebes tetigere lassulae 35
nimio e labore somnum capiunt sine cerere.
piger his labante languore oculos sopor operit.
abit in quiete molli rabidus furor animi.
sed ubi oris aurei Sol radiantibus oculis
lustrauit aetherem album sola dura mare ferum. 40
pepulitque noctis umbras vegetis sonipedibus.
ibi somnus excitam Attin fugiens citus abiit.
trepidante eam recepit dea Pasithea sinu.
ita de quiete molli rapida sine rabie
simul ipsa pectore Attis sua facta recoluit. 45
liquidaque mente vidit sine quis ubique foret.
animo aestuante rursum reditum ad vada tetulit.
ibi maria vasta visens lacrimantibus oculis
patriam allocuta maesta est ita voce miseriter.
patria o. mei creatrix. patria o. mea genetrix. 50
ego quam miser relinquens dominos ut herifugae
famuli solent ad Idae tetuli nemora pedem
ut apud nivem et ferarum gelida stabula forem.
et earum omnia adirem furibunda latibula.
ubinam aut quibus locis te positam patria reor. 55
cupit ipsa pupula ad te sibi derigere aciem.
rabie fera carens dum breue tempus animus est.
egone a mea remota haec ferar in nemora domo.
patria bonis amicis genitoribus abero.
abero foro. palaestra. stadio. et gyminasiis. 60
miser. ah. miser. querendum est etiam atque etiam anime.
quod enim genus figurae est ego non quod habuerim.
ego mulier. ego adulescens. ego ephebus. ego puer.
ego gymnasii fui flos. ego eram decus olei.
mihi ianuae frequentes. mihi limina tepida. 65
mihi floridis corollis redimita domus erat
linquendum ubi esset orto mihi sole cubiculum.
ego nunc deum ministra et Cybeles famula ferar.
ego Maenas ego mei pars ego vir sterilis ero.
ego viridis algida Idae nive amicta loca colam. 70
ego vitam agam sub altis Phrygiae columinibus.
ubi cerva siluicultrix. ubi aper nemoriuagus.
iam. iam dolet quod egi. iam iamque paenitet.
roseis ut huic labellis sonitus citus abiit
geminas deorum ad aures noua nuntia referens 75
ibi iuncta iuga resoluens Cybele leonibus
saevumque pecoris hostem stimulans ita loquitur.
agedum inquit. age. ferox i. fac ut hunc furor agitet.
fac uti furoris ictu reditum in nemora ferat.
mea libere nimis qui fugere imperia cupit. 80
age. caede terga cauda. tua verbera patere.
face cuncta mugienti fremitu loca retonent.
rutilam ferox torosa cervice quate iubam.
ait haec minax Cybebe. religatque iuga manu.
ferus ipse sese adhortans rapidum incitat animo. 85
vadit. fremit. refringit virgulta pede vago.
at ubi umida albicantis loca litoris adiit.
teneramque vidit Attin prope marmora pelagi.
facit impetum. illa demens fugit in nemora fera.
ibi semper omne vitae spatium famula fuit. 90
dea. magna dea. Cybebe dea. domina Dindymi.
procul a mea tuus sit furor omnis hera domo.
alios age incitatos. alios age rabidos.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXIV
Peliaco quondam prognatae vertice pinus
dicuntur liquidas Neptuni nasse per undas
Phasidis ad fluctus et fines Aeetaeos
cum lecti iuvenes Argiuae robora pubis
auratam optantes Colchis avertere pellem 5
ausi sunt vada salsa cita decurrere puppi
caerula verrentes abiegnis aequora palmis.
diva quibus retinens in summis urbibus arces
ipsa leui fecit uolitantem flamine currum,
pinea coniungens inflexae texta carinae.
illa rudem cursu prima imbuit Amphitriten;
quae simul ac rostro uentosum proscidit aequor
tortaque remigio spumis incanuit unda,
emersere freti candenti e gurgite uultus
aequoreae monstrum Nereides admirantes.
illa, atquealia, uiderunt luce marinas
mortales oculis nudato corpore Nymphas
nutricum tenus exstantes e gurgite cano.
tum Thetidis Peleus incensus fertur amore,
tum Thetis humanos non despexit hymenaeos,
tum Thetidi pater ipse iugandum Pelea sensit.
o nimis optato saeclorum tempore nati
heroes, saluete, deum genus! o bona matrum
progenies, saluete iter...
uos ego saepe, meo uos carmine compellabo.
teque adeo eximie taedis felicibus aucte,
Thessaliae columen Peleu, cui Iuppiter ipse,
ipse suos diuum genitor concessit amores;
tene Thetis tenuit pulcerrima Nereine?
tene suam Tethys concessit ducere neptem,
Oceanusque, mari totum qui amplectitur orbem?
quae simul optatae finito tempore luces
aduenere, domum conuentu tota frequentat
Thessalia, oppletur laetanti regia coetu:
dona ferunt prae se, declarant gaudia uultu.
deseritur Cieros, linquunt Pthiotica Tempe
Crannonisque domos ac moenia Larisaea,
Pharsalum coeunt, Pharsalia tecta frequentant.
rura colit nemo, mollescunt colla iuuencis,
non humilis curuis purgatur uinea rastris,
non glebam prono conuellit uomere taurus,
non falx attenuat frondatorum arboris umbram,
squalida desertis rubigo infertur aratris.
ipsius at sedes, quacumque opulenta recessit
regia, fulgenti splendent auro atque argento.
candet ebur soliis, collucent pocula mensae,
tota domus gaudet regali splendida gaza.
puluinar uero diuae geniale locatur
sedibus in mediis, Indo quod dente politum
tincta tegit roseo conchyli purpura fuco.
haec uestis priscis hominum uariata figuris
heroum mira uirtutes indicat arte.
namque fluentisono prospectans litore Diae,
Thesea cedentem celeri cum classe tuetur
indomitos in corde gerens Ariadna furores,
necdum etiam sese quae uisit uisere credit,
utpote fallaci quae tum primum excita somno
desertam in sola miseram se cernat harena.
immemor at iuuenis fugiens pellit uada remis,
irrita uentosae linquens promissa procellae.
quem procul ex alga maestis Minois ocellis,
saxea ut effigies bacchantis, prospicit, eheu,
prospicit et magnis curarum fluctuat undis,
non flauo retinens subtilem uertice mitram,
non contecta leui uelatum pectus amictu,
non tereti strophio lactentis uincta papillas,
omnia quae toto delapsa e corpore passim
ipsius ante pedes fluctus salis alludebant.
sed neque tum mitrae neque tum fluitantis amictus
illa uicem curans toto ex te pectore, Theseu,
toto animo, tota pendebat perdita mente.
misera, assiduis quam luctibus externauit
spinosas Erycina serens in pectore curas,
illa tempestate, ferox quo ex tempore Theseus
egressus curuis e litoribus Piraei
attigit iniusti regis Gortynia templa.
nam perhibent olim crudeli peste coactam
Androgeoneae poenas exsoluere caedis
electos iuuenes simul et decus innuptarum
Cecropiam solitam esse dapem dare Minotauro.
quis angusta malis cum moenia uexarentur,
ipse suum Theseus pro caris corpus Athenis
proicere optauit potius quam talia Cretam
funera Cecropiae nec funera portarentur.
atque ita naue leui nitens ac lenibus auris
magnanimum ad Minoa uenit sedesque superbas.
hunc simul ac cupido conspexit lumine uirgo
regia, quam suauis exspirans castus odores
lectulus in molli complexu matris alebat,
quales Eurotae praecingunt flumina myrtus
auraue distinctos educit uerna colores,
non prius ex illo flagrantia declinauit
lumina, quam cuncto concepit corpore flammam
funditus atque imis exarsit tota medullis.
heu misere exagitans immiti corde furores
sancte puer, curis hominum qui gaudia misces,
quaeque regis Golgos quaeque Idalium frondosum,
qualibus incensam iactastis mente puellam
fluctibus, in flauo saepe hospite suspirantem!
quantos illa tulit languenti corde timores!
quanto saepe magis fulgore expalluit auri,
cum saeuum cupiens contra contendere monstrum
aut mortem appeteret Theseus aut praemia laudis!
non ingrata tamen frustra munuscula diuis
promittens tacito succepit uota labello.
nam uelut in summo quatientem brachia Tauro
quercum aut conigeram sudanti cortice pinum
indomitus turbo contorquens flamine robur,
eruit (illa procul radicitus exturbata
prona cadit, late quaeuis cumque obuia frangens,)
sic domito saeuum prostrauit corpore Theseus
nequiquam uanis iactantem cornua uentis.
inde pedem sospes multa cum laude reflexit
errabunda regens tenui uestigia filo,
ne labyrintheis e flexibus egredientem
tecti frustraretur inobseruabilis error.
sed quid ego a primo digressus carmine plura
commemorem, ut linquens genitoris filia uultum,
ut consanguineae complexum, ut denique matris,
quae misera in gnata deperdita laeta
omnibus his Thesei dulcem praeoptarit amorem:
aut ut uecta rati spumosa ad litora Diae
aut ut eam deuinctam lumina somno
liquerit immemori discedens pectore coniunx?
saepe illam perhibent ardenti corde furentem
clarisonas imo fudisse e pectore uoces,
ac tum praeruptos tristem conscendere montes,
unde aciempelagi uastos protenderet aestus,
tum tremuli salis aduersas procurrere in undas
mollia nudatae tollentem tegmina surae,
atque haec extremis maestam dixisse querellis,
frigidulos udo singultus ore cientem:
'sicine me patriis auectam, perfide, ab aris
perfide, deserto liquisti in litore, Theseu?
sicine discedens neglecto numine diuum,
immemor a! deuota domum periuria portas?
nullane res potuit crudelis flectere mentis
consilium? tibi nulla fuit clementia praesto,
immite ut nostri uellet miserescere pectus?
at non haec quondam blanda promissa dedisti
uoce mihi, non haec miserae sperare iubebas,
sed conubia laeta, sed optatos hymenaeos,
quae cuncta aereii discerpunt irrita uenti.
nunc iam nulla uiro iuranti femina credat,
nulla uiri speret sermones esse fideles;
quis dum aliquid cupiens animus praegestit apisci,
nil metuunt iurare, nihil promittere parcunt:
sed simul ac cupidae mentis satiata libido est,
dicta nihil metuere, nihil periuria curant.
certe ego te in medio uersantem turbine leti
eripui, et potius germanum amittere creui,
quam tibi fallaci supremo in tempore dessem.
pro quo dilaceranda feris dabor alitibusque
praeda, neque iniacta tumulabor mortua terra.
quaenam te genuit sola sub rupe leaena,
quod mare conceptum spumantibus exspuit undis,
quae Syrtis, quae Scylla rapax, quae uasta Carybdis,
talia qui reddis pro dulci praemia uita?
si tibi non cordi fuerant conubia nostra,
saeua quod horrebas prisci praecepta parentis,
attamen in uestras potuisti ducere sedes,
quae tibi iucundo famularer serua labore,
candida permulcens liquidis uestigia lymphis,
purpureaue tuum consternens ueste cubile.
sed quid ego ignaris nequiquam conquerar auris,
externata malo, quae nullis sensibus auctae
nec missas audire queunt nec reddere uoces?
ille autem prope iam mediis uersatur in undis,
nec quisquam apparet uacua mortalis in alga.
sic nimis insultans extremo tempore saeua
fors etiam nostris inuidit questibus auris.
Iuppiter omnipotens, utinam ne tempore primo
Gnosia Cecropiae tetigissent litora puppes,
indomito nec dira ferens stipendia tauro
perfidus in Cretam religasset nauita funem,
nec malus hic celans dulci crudelia forma
consilia in nostris requiesset sedibus hospes!
nam quo me referam? quali spe perdita nitor?
Idaeosne petam montes? at gurgite lato
discernens ponti truculentum diuidit aequor.
an patris auxilium sperem? quemne ipsa reliqui
respersum iuuenem fraterna caede secuta?
coniugis an fido consoler memet amore?
quine fugit lentos incuruans gurgite remos?
praeterea nullo colitur sola insula tecto,
nec patet egressus pelagi cingentibus undis.
nulla fugae ratio, nulla spes: omnia muta,
omnia sunt deserta, ostentant omnia letum.
non tamen ante mihi languescent lumina morte,
nec prius a fesso secedent corpore sensus,
quam iustam a diuis ecam prodita multam
caelestumque fidem postrema comprecer hora.
quare facta uirum multantes uindice poena
Eumenides, quibus anguino redimita capillo
frons exspirantis praeportat pectoris iras,
huc huc aduentate, meas audite querellas,
quas ego, uae misera, extremis proferre medullis
cogor inops, ardens, amenti caeca furore.
quae quoniam uerae nascuntur pectore ab imo,
uos nolite pati nostrum uanescere luctum,
sed quali solam Theseus me mente reliquit,
tali mente, deae, funestet seque suosque.'
has postquam maesto profudit pectore uoces,
supplicium saeuis ecens anxia factis,
annuit inuicto caelestum numine rector;
quo motu tellus atque horrida contremuerunt
aequora concussitque micantia sidera mundus.
ipse autem caeca mentem caligine Theseus
consitus oblito dimisit pectore cuncta,
quae mandata prius constanti mente tenebat,
dulcia nec maesto sustollens signa parenti
sospitem Erechtheum se ostendit uisere portum.
namque ferunt olim, classi cum moenia diuae
linquentem gnatum uentis concrederet Aegeus,
talia complexum iuueni mandata dedisse:
'gnate mihi longa iucundior unice uita,
gnate, ego quem in dubios cogor dimittere casus,
reddite in extrema nuper mihi fine senectae,
quandoquidem fortuna mea ac tua feruida uirtus
eripit inuito mihi te, cui languida nondum
lumina sunt gnati cara saturata figura,
non ego te gaudens laetanti pectore mittam,
nec te ferre sinam fortunae signa secundae,
sed primum multas expromam mente querellas,
canitiem terra atque infuso puluere foedans,
inde infecta uago suspendam lintea malo,
nostros ut luctus nostraeque incendia mentis
carbasus obscurata dicet ferrugine Hibera.
quod tibi si sancti concesserit incola Itoni,
quae nostrum genus ac sedes defendere Erecthei
annuit, ut tauri respergas sanguine dextram,
tum uero facito ut memori tibi condita corde
haec uigeant mandata, nec ulla oblitteret aetas;
ut simul ac nostros inuisent lumina collis,
funestam antennae deponant undique uestem,
candidaque intorti sustollant uela rudentes,
quam primum cernens ut laeta gaudia mente
agnoscam, cum te reducem aetas prospera sistet.'
haec mandata prius constanti mente tenentem
Thesea ceu pulsae uentorum flamine nubes
aereum niuei montis liquere cacumen.
at pater, ut summa prospectum ex arce petebat,
anxia in assiduos absumens lumina fletus,
cum primum infecti conspexit lintea ueli,
praecipitem sese scopulorum e uertice iecit,
amissum credens immiti Thesea fato.
sic funesta domus ingressus tecta paterna
morte ferox Theseus, qualem Minoidi luctum
obtulerat mente immemori, talem ipse recepit.
quae tum prospectans cedentem maesta carinam
multiplices animo uoluebat saucia curas.
at parte ex alia florens uolitabat Iacchus
cum thiaso Satyrorum et Nysigenis Silenis,
te quaerens, Ariadna, tuoque incensus amore.
********
quae tum alacres passim lymphata mente furebant
euhoe bacchantes, euhoe capita inflectentes.
harum pars tecta quatiebant cuspide thyrsos,
pars e diuolso iactabant membra iuuenco,
pars sese tortis serpentibus incingebant,
pars obscura cauis celebrabant orgia cistis,
orgia quae frustra cupiunt audire profani;
plangebant aliae proceris tympana palmis,
aut tereti tenuis tinnitus aere ciebant;
multis raucisonos efflabant cornua bombos
barbaraque horribili stridebat tibia cantu.
talibus amplifice uestis decorata figuris
puluinar complexa suo uelabat amictu.
quae postquam cupide spectando Thessala pubes
expleta est, sanctis coepit decedere diuis.
hic, qualis flatu placidum mare matutino
horrificans Zephyrus procliuas incitat undas,
Aurora exoriente uagi sub limina Solis,
quae tarde primum clementi flamine pulsae
procedunt leuiterque sonant plangore cachinni,
post uento crescente magis magis increbescunt,
purpureaque procul nantes ab luce refulgent:
sic tum uestibuli linquentes regia tecta
ad se quisque uago passim pede discedebant.
quorum post abitum princeps e uertice Pelei
aduenit Chiron portans siluestria dona:
nam quoscumque ferunt campi, quos Thessala magnis
montibus ora creat, quos propter fluminis undas
aura parit flores tepidi fecunda Fauoni,
hos indistinctis plexos tulit ipse corollis,
quo permulsa domus iucundo risit odore.
confestim Penios adest, uiridantia Tempe,
Tempe, quae siluae cingunt super impendentes,
Minosim linquens doris celebranda choreis,
non uacuos: namque ille tulit radicitus altas
fagos ac recto proceras stipite laurus,
non sine nutanti platano lentaque sorore
flammati Phaethontis et aerea cupressu.
haec circum sedes late contexta locauit,
uestibulum ut molli uelatum fronde uireret.
post hunc consequitur sollerti corde Prometheus,
extenuata gerens ueteris uestigia poenae,
quam quondam silici restrictus membra catena
persoluit pendens e uerticibus praeruptis.
inde pater diuum sancta cum coniuge natisque
aduenit caelo, te solum, Phoebe, relinquens
unigenamque simul cultricem montibus Idri:
Pelea nam tecum pariter soror aspernata est,
nec Thetidis taedas uoluit celebrare iugales.
qui postquam niueis flexerunt sedibus artus
large multiplici constructae sunt dape mensae,
cum interea infirmo quatientes corpora motu
ueridicos Parcae coeperunt edere cantus.
his corpus tremulum complectens undique uestis
candida purpurea talos incinxerat ora,
at roseae niueo residebant uertice uittae,
aeternumque manus carpebant rite laborem.
laeua colum molli lana retinebat amictum,
dextera tum leuiter deducens fila supinis
formabat digitis, tum prono in pollice torquens
libratum tereti uersabat turbine fusum,
atque ita decerpens aequabat semper opus dens,
laneaque aridulis haerebant morsa labellis,
quae prius in leui fuerant exstantia filo:
ante pedes autem candentis mollia lanae
uellera uirgati custodibant calathisci.
haec tum clarisona pellentes uellera uoce
talia diuino fuderunt carmine fata,
carmine, perfidiae quod post nulla arguet aetas.
o decus eximium magnis uirtutibus augens,
Emathiae tutamen, Opis carissime nato,
accipe, quod laeta tibi pandunt luce sorores,
ueridicum oraclum: sed uos, quae fata sequuntur,
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
adueniet tibi iam portans optata maritis
Hesperus, adueniet fausto cum sidere coniunx,
quae tibi flexanimo mentem perfundat amore,
languidulosque paret tecum coniungere somnos,
leuia substernens robusto bracchia collo.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
nulla domus tales umquam contexit amores,
nullus amor tali coniunxit foedere amantes,
qualis adest Thetidi, qualis concordia Peleo.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
nascetur uobis expers terroris Achilles,
hostibus haud tergo, sed forti pectore notus,
qui persaepe uago uictor certamine cursus
flammea praeuertet celeris uestigia ceruae.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
non illi quisquam bello se conferet heros,
cum Phrygii Teucro manabunt sanguine
Troicaque obsidens longinquo moenia bello,
periuri Pelopis uastabit tertius heres.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
illius egregias uirtutes claraque facta
saepe fatebuntur gnatorum in funere matres,
cum incultum cano soluent a uertice crinem,
putridaque infirmis uariabunt pectora palmis.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
namque uelut densas praecerpens messor aristas
sole sub ardenti flauentia demetit arua,
Troiugenum infesto prosternet corpora ferro.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
testis erit magnis uirtutibus unda Scamandri,
quae passim rapido diffunditur Hellesponto,
cuius iter caesis angustans corporum aceruis
alta tepefaciet permixta flumina caede.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
denique testis erit morti quoque reddita praeda,
cum teres excelso coaceruatum aggere bustum
excipiet niueos perculsae uirginis artus.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
nam simul ac fessis dederit fors copiam Achiuis
urbis Dardaniae Neptunia soluere uincla,
alta Polyxenia madefient caede sepulcra;
quae, uelut ancipiti succumbens uictima ferro,
proiciet truncum summisso poplite corpus.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
quare agite optatos animi coniungite amores.
accipiat coniunx felici foedere diuam,
dedatur cupido iam dudum nupta marito.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
non illam nutrix orienti luce reuisens
hesterno collum poterit circumdare filo,
anxia nec mater discordis maesta puellae
secubitu caros mittet sperare nepotes.
currite ducentes subtegmina, currite, fusi.
talia praefantes quondam felicia Pelei
carmina diuino cecinerunt pectore Parcae.
praesentes namque ante domos inuisere castas
heroum, et sese mortali ostendere coetu,
caelicolae nondum spreta pietate solebant.
saepe pater diuum templo in fulgente reuisens,
annua cum festis uenissent sacra diebus,
conspexit terra centum procumbere tauros.
saepe uagus Liber Parnasi uertice summo
Thyiadas effusis euantis crinibus egit,
cum Delphi tota certatim ex urbe ruentes
acciperent laeti diuum fumantibus aris.
saepe in letifero belli certamine Mauors
aut rapidi Tritonis era aut Amarunsia uirgo
armatas hominum est praesens hortata cateruas.
sed postquam tellus scelere est imbuta nefando
iustitiamque omnes cupida de mente fugarunt,
perfudere manus fraterno sanguine fratres,
destitit extinctos gnatus lugere parentes,
optauit genitor primaeui funera nati,
liber ut innuptae poteretur flore nouercae,
ignaro mater substernens se impia nato
impia non uerita est diuos scelerare penates.
omnia fanda nefanda malo permixta furore
iustificam nobis mentem auertere deorum.
quare nec talis dignantur uisere coetus,
nec se contingi patiuntur lumine claro.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXV
ETSI me assiduo confectum cura dolore
seuocat a doctis, Ortale, uirginibus,
nec potis est dulcis Musarum expromere fetus
mens animi, tantis fluctuat ipsa malis--
namque mei nuper Lethaeo in gurgite fratris
pallidulum manans alluit unda pedem,
Troia Rhoeteo quem subter litore tellus
ereptum nostris obterit ex oculis.
********
numquam ego te, uita frater amabilior,
aspiciam posthac? at certe semper amabo,
semper maesta tua carmina morte canam,
qualia sub densis ramorum concinit umbris
Daulias, absumpti fata gemens Ityli--
sed tamen in tantis maeroribus, Ortale, mitto
haec expressa tibi carmina Battiadae,
ne tua dicta uagis nequiquam credita uentis
effluxisse meo forte putes animo,
ut missum sponsi furtiuo munere malum
procurrit casto uirginis e gremio,
quod miserae oblitae molli sub ueste locatum,
dum aduentu matris prosilit, excutitur,
atque illud prono praeceps agitur decursu,
huic manat tristi conscius ore rubor.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXVI
OMNIA qui magni dispexit lumina mundi,
qui stellarum ortus comperit atque obitus,
flammeus ut rapidi solis nitor obscuretur,
ut cedant certis sidera temporibus,
ut Triuiam furtim sub Latmia saxa relegans
dulcis amor gyro deuocet aereo:
idem me ille Conon caelesti in limine uidit
e Beroniceo uertice caesariem
fulgentem clare, quam multis illa dearum
leuia protendens brachia pollicita est,
qua rex tempestate nouo auctus hymenaeo
uastatum finis iuerat Assyrios,
dulcia nocturnae portans uestigia rixae,
quam de uirgineis gesserat exuuiis.
estne nouis nuptis odio Venus? anne parentum
frustrantur falsis gaudia lacrimulis,
ubertim thalami quas intra limina fundunt?
non, ita me diui, uera gemunt, iuerint.
id mea me multis docuit regina querellis
inuisente nouo proelia torua uiro.
et tu non orbum luxti deserta cubile,
sed fratris cari flebile discidium?
quam penitus maestas exedit cura medullas!
ut tibi tunc toto pectore sollicitae
sensibus ereptis mens excidit! atego certe
cognoram a parua uirgine magnanimam.
anne bonum oblita es facinus, quo regium adepta es
coniugium, quod non fortior ausit alis?
sed tum maesta uirum mittens quae uerba locuta est!
Iuppiter, ut tristi lumina saepe manu!
quis te mutauit tantus deus? an quod amantes
non longe a caro corpore abesse uolunt?
atque ibi me cunctis pro dulci coniuge diuis
non sine taurino sanguine pollicita es,
si reditum tetulisset. is haut in tempore longo
captam Asiam Aegypti finibus addiderat.
quis ego pro factis caelesti reddita coetu
pristina uota nouo munere dissoluo.
inuita, o regina, tuo de uertice cessi,
inuita: adiuro teque tuumque caput,
digna ferat quod si quis inaniter adiurarit:
sed qui se ferro postulet esse parem?
ille quoque euersus mons est, quem maximum in oris
progenies Thiae clara superuehitur,
cum Medi peperere nouum mare, cumque iuuentus
per medium classi barbara nauit Athon.
quid facient crines, cum ferro talia cedant?
Iuppiter, ut Chalybon omne genus pereat,
et qui principio sub terra quaerere uenas
institit ac ferri stringere duritiem!
abiunctae paulo ante comae mea fata sorores
lugebant, cum se Memnonis Aethiopis
unigena impellens nutantibus aera pennis
obtulit Arsinoes Locridis ales equos,
isque per aetherias me tollens auolat umbras
et Veneris casto collocat in gremio.
ipsa suum Zephyritis eo famulum legarat
Graiia Canopitis incola litoribus.
hi dii uen ibi uario ne solum in lumine caeli
ex Ariadnaeis aurea temporibus
fixa corona foret, sed nos quoque fulgeremus
deuotae flaui uerticis exuuiae,
uuidulam a fluctu cedentem ad templa deum me
sidus in antiquis diua nouum posuit.
Virginis et saeui contingens namque Leonis
lumina, Callisto iuncta Lycaoniae,
uertor in occasum, tardum dux ante Booten,
qui uix sero alto mergitur Oceano.
sed quamquam me nocte premunt uestigia diuum,
lux autem canae Tethyi restituit
(pace tua fari hic liceat, Ramnusia uirgo,
namque ego non ullo uera timore tegam,
nec si me infestis discerpent sidera dictis,
condita quin ueri pectoris euoluam),
non his tam laetor rebus, quam me afore semper,
afore me a dominae uertice discrucior,
quicum ego, dum uirgo quondam fuit omnibus expers
unguentis, una milia multa bibi.
nunc uos, optato quas iunxit lumine taeda,
non prius unanimis corpora coniugibus
tradite nudantes reiecta ueste papillas,
quam iucunda mihi munera libet onyx,
uester onyx, casto colitis quae iura cubili.
sed quae se impuro dedit adulterio,
illius a mala dona leuis bibat irrita puluis:
namque ego ab indignis praemia nulla peto.
sed magis, o nuptae, semper concordia uestras,
semper amor sedes incolat assiduus.
tu uero, regina, tuens cum sidera diuam
placabis festis luminibus Venerem,
unguinis expertem non siris esse tuam me,
sed potius largis affice muneribus.
sidera corruerint utinam! coma regia fiam,
proximus Hydrochoi fulgeret Oarion!
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXVII
O dulci iucunda uiro, iucunda parenti,
salue, teque bona Iuppiter auctet ope,
ianua, quam Balbo dicunt seruisse benigne
olim, cum sedes ipse senex tenuit,
quamque ferunt rursus gnato seruisse maligne,
postquam es porrecto facta marita sene.
dic agedum nobis, quare mutata feraris
in dominum ueterem deseruisse fidem.
'Non (ita Caecilio placeam, cui tradita nunc sum)
culpa mea est, quamquam dicitur esse mea,
nec peccatum a me quisquam pote dicere quicquam:
uerum istius populi ianua qui te facit,
qui quacumque aliquid reperitur non bene factum
ad me omnes clamant: ianua, culpa tua est.'
Non istuc satis est uno te dicere uerbo.
sed facere ut quiuis sentiat et uideat.
'Qui possum? nemo quaerit nec scire laborat?'
Nos uolumus: nobis dicere ne dubita.
'Primum igitur, uirgo quod fertur tradita nobis,
falsum est. non illam uir prior attigerit,
languidior tenera cui pendens sicula beta.
numquam se mediam sustulit ad tunicam;
sed pater illius gnati uiolasse cubile
dicitur et miseram conscelerasse domum,
siue quod impia mens caeco flagrabat amore,
seu quod iners sterili semine natus erat,
ut quaerendum undeforet neruosius illud,
quod posset zonam soluere uirgineam.'
Egregium narras mira pietate parentem.
qui ipse sui gnati minxerit in gremium.
Atqui non solum hoc dicit se cognitum habere
Brixia Cycneae supposita speculae,
flauus quam molli praecurrit flumine Mella,
Brixia Veronae mater amata meae,
sed de Postumio et Corneli narrat amore,
cum quibus illa malum fecit adulterium.
dixerit hic aliquis: quid? tu istaec, ianua, nosti,
cui numquam domini limine abesse licet,
nec populum auscultare, sed hic suffixa tigillo
tantum operire soles aut aperire domum?
saepe illam audiui furtiua uoce loquentem
solam cum ancillis haec sua flagitia,
nomine dicentem quos diximus, utpote quae mi
speraret nec linguam esse nec auriculam.
praeterea addebat quendam, quem dicere nolo
nomine, ne tollat rubra supercilia.
longus homo est, magnas cui lites intulit olim
falsum mendaci uentre puerperium.'
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXVIII
Quod mihi fortuna casuque oppressus acerbo
conscriptum hoc lacrimis mittis epistolium,
naufragum ut eiectum spumantibus aequoris undis
subleuem et a mortis limine restituam,
quem neque sancta Venus molli requiescere somno
desertum in lecto caelibe perpetitur,
nec ueterum dulci scriptorum carmine Musae
oblectant, cum mens anxia peruigilat:
id gratum est mihi, me quoniam tibi dicis amicum,
muneraque et Musarum hinc petis et Veneris.
sed tibi ne mea sint ignota incommoda, Mani,
neu me odisse putes hospitis officium,
accipe, quis merser fortunae fluctibus ipse,
ne amplius a misero dona beata petas.
tempore quo primum uestis mihi tradita pura est,
iucundum cum aetas florida uer ageret,
multa satis lusi: non est dea nescia nostri,
quae dulcem curis miscet amaritiem.
sed totum hoc studium luctu fraterna mihi mors
abstulit. o misero frater adempte mihi,
tu mea tu moriens fregisti commoda, frater,
tecum una tota est nostra sepulta domus,
omnia tecum una perierunt gaudia nostra,
quae tuus in uita dulcis alebat amor.
cuius ego interitu tota de mente fugaui
haec studia atque omnes delicias animi.
quare, quod scribis Veronae turpe Catullo
esse, quod hic quisquis de meliore nota
frigida deserto tepefactet membra cubili,
id, Mani, non est turpe, magis miserum est.
ignosces igitur si, quae mihi luctus ademit,
haec tibi non tribuo munera, cum nequeo.
nam, quod scriptorum non magna est copia apud me,
hoc fit, quod Romae uiuimus: illa domus,
illa mihi sedes, illic mea carpitur aetas;
huc una ex multis capsula me sequitur.
quod cum ita sit, nolim statuas nos mente maligna
id facere aut animo non satis ingenuo,
quod tibi non utriusque petenti copia posta est:
ultro ego deferrem, copia siqua foret.
Non possum reticere, deae, qua me Allius in re
iuuerit aut quantis iuuerit officiis,
ne fugiens saeclis obliuiscentibus aetas
illius hoc caeca nocte tegat studium:
sed dicam uobis, uos porro dicite multis
milibus et facite haec carta loquatur anus.
********
notescatque magis mortuus atque magis,
nec tenuem texens sublimis aranea telam
in deserto Alli nomine opus faciat.
nam, mihi quam dederit duplex Amathusia curam,
scitis, et in quo me torruerit genere,
cum tantum arderem quantum Trinacria rupes
lymphaque in Oetaeis Malia Thermopylis,
maesta neque assiduo tabescere lumina fletu
cessarent. tristique imbre madere genae.
qualis in aerii perlucens uertice montis
riuus muscoso prosilit e lapide,
qui cum de prona praeceps est ualle uolutus,
per medium densi transit iter populi,
dulce uiatori lasso in sudore leuamen,
cum grauis exustos aestus hiulcat agros:
hic, uelut in nigro iactatis turbine nautis
lenius aspirans aura secunda uenit
iam prece Pollucis, iam Castoris implorata,
tale fuit nobis Allius auxilium.
is clausum lato patefecit limite campum,
isque domum nobis isque dedit dominae,
ad quam communes exerceremus amores.
quo mea se molli candida diua pede
intulit et trito fulgentem in limine plantam
innixa arguta constituit solea,
coniugis ut quondam flagrans aduenit amore
Protesilaeam Laodamia domum
inceptam frustra, nondum cum sanguine sacro
hostia caelestis pacificasset eros.
nil mihi tam ualde placeat, Ramnusia uirgo,
quod temere inuitis suscipiatur eris.
quam ieiuna pium desiderat ara cruorem,
docta est amisso Laudamia uiro,
coniugis ante coacta noui dimittere collum,
quam ueniens una atque altera rursus hiems
noctibus in longis auidum saturasset amorem,
posset ut abrupto uiuere coniugio,
quod scibant Parcae non longo tempore abesse,
si miles muros isset ad Iliacos.
nam tum Helenae raptu primores Argiuorum
coeperat ad sese Troia ciere uiros,
Troia (nefas!) commune sepulcrum Asiae Europaeque,
Troia uirum et uirtutum omnium acerba cinis,
quaene etiam nostro letum miserabile fratri
attulit. ei misero frater adempte mihi
ei misero fratri iucundum lumen ademptum,
tecum una tota est nostra sepulta domus,
omnia tecum una perierunt gaudia nostra,
quae tuus in uita dulcis alebat amor.
quem nunc tam longe non inter nota sepulcra
nec prope cognatos compositum cineres,
sed Troia obscena, Troia infelice sepultum
detinet extremo terra aliena solo.
ad quam tum properans ferturundique pubes
Graecae penetralis deseruisse focos,
ne Paris abducta gauisus libera moecha
otia pacato degeret in thalamo.
quo tibi tum casu, pulcerrima Laudamia,
ereptum est uita dulcius atque anima
coniugium: tanto te absorbens uertice amoris
aestus in abruptum detulerat barathrum,
quale ferunt Grai Pheneum prope Cylleneum
siccare emulsa pingue palude solum,
quod quondam caesis montis fodisse medullis
audit falsiparens Amphitryoniades,
tempore quo certa Stymphalia monstra sagitta
perculit imperio deterioris eri,
pluribus ut caeli tereretur ianua diuis,
Hebe nec longa uirginitate foret.
sed tuus altus amor barathro fuit altior illo,
qui tamen indomitam ferre iugum docuit.
nam nec tam carum confecto aetate parenti
una caput seri nata nepotis alit,
qui cum diuitiis uix tandem iuuentus auitis
nomen testatas intulit in tabulas,
impia derisi gentilis gaudia tollens,
suscitat a cano uolturium capiti:
nec tantum niueo gauisa est ulla columbo
compar, quae multo dicitur improbius
oscula mordenti semper decerpere rostro,
quam quae praecipue multiuola est mulier.
sed tu horum magnos uicisti sola furores,
ut semel es flauo conciliata uiro.
aut nihil aut paulum cui tum concedere digna
lux mea se nostrum contulit in gremium,
quam circumcursans hinc illinc saepe Cupido
fulgebat crocina candidus in tunica.
quae tamen etsi uno non est contenta Catullo,
rara uerecundae furta feremus erae
ne nimium simus stultorum more molesti.
saepe etiam Iuno, maxima caelicolum,
coniugis in culpa flagrantem concoquit iram,
noscens omniuoli plurima furta Iouis.
atqui nec diuis homines componier aequum est,
********
********
ingratum tremuli tolle parentis onus.
nec tamen illa mihi dextra deducta paterna
fragrantem Assyrio uenit odore domum,
sed furtiua dedit mira munuscula nocte,
ipsius ex ipso dempta uiri gremio.
quare illud satis est, si nobis is datur unis
quem lapide illa dies candidiore notat.
hoc tibi, quod potui, confectum carmine munus
pro multis, Alli, redditur officiis,
ne uestrum scabra tangat rubigine nomen
haec atque illa dies atque alia atque alia.
huc addent diui quam plurima, quae Themis olim
antiquis solita est munera ferre piis.
sitis felices et tu simul et tua uita,
et domusin qua lusimus et domina,
et qui principio nobis terram dedit aufert,
a quo sunt primo omnia nata bona,
et longe ante omnes mihi quae me carior ipso est,
lux mea, qua uiua uiuere dulce mihi est.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXIX
Noli admirari, quare tibi femina nulla,
Rufe, uelit tenerum supposuisse femur,
non si illam rarae labefactes munere uestis
aut perluciduli deliciis lapidis.
laedit te quaedam mala fabula, qua tibi fertur
ualle sub alarum trux habitare caper.
hunc metuunt omnes, neque mirum: nam mala ualde est
bestia, nec quicum bella puella cubet.
quare aut crudelem nasorum interfice pestem,
aut admirari desine cur fugiunt.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXX
Nulli se dicit mulier mea nubere malle
quam mihi, non si se Iuppiter ipse petat.
dicit: sed mulier cupido quod dicit amanti,
in vento et rapida scribere oportet aqua.
 
 

La mia donna dice che non preferirebbe amare nessuno
se non me; neanche se Giove stesso la desideri.
Dice: ma ciò che una donna dice al suo amante appassionato,
è bene scriverlo nel vento e nell'acqua che tutto trascina via.
 
Ringrazio Giulia per la traduzione inviatami
LXXI
Si cui iure bono sacer alarum obstitit hircus,
aut si quem merito tarda podagra secat.
aemulus iste tuus, qui uestrem exercet amorem,
mirifice est a te nactus utrumque malum.
nam quotiens futuit, totiens ulciscitur ambos:
illam affligit odore, ipse perit podagra.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXII
Dicebas quondam solum te nosse Catullum,
Lesbia, nec prae me velle tenere Iovem.
dilexi tum te non tantum ut vulgus amicam,
sed pater ut gnatos diligit et generos.
nunc te cognovi: quare etsi impensius uror,
multo mi tamen es vilior et levior.
qui potis est, inquis? quod amantem iniuria talis
cogit amare magis, sed bene velle minus.
 
 

Un tempo dicevi, o Lesbia, di amare solo Catullo,
e di non voler abbracciare Giove al posto mio.
Amai te non come il borgo ama l'amante,
ma come il padre ama i figli e i generi.
Ora ti conobbi, perciò brucio con intensità
anche se mi sei di minor peso e più vile.
Come è possibile? Dimmeli. Perchè tale offesa
costringe l'amante ad amare di più ma a voler meno bene.
 
Ringrazio Giovanni Bencivenga per la traduzione inviatami
LXXIII
Desine de quoquam quicquam bene uelle mereri
aut aliquem fieri posse putare pium.
omnia sunt ingrata, nihil fecisse benigne
immo etiam taedet obestque magis;
ut mihi, quem nemo grauius nec acerbius urget,
quam modo qui me unum atque unicum amicum habuit.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXIV
Gellius audierat patruum obiurgare solere,
si quis delicias diceret aut faceret.
hoc ne ipsi accideret, patrui perdepsuit ipsam
uxorem, et patruum reddidit Arpocratem.
quod uoluit fecit: nam, quamuis irrumet ipsum
nunc patruum, uerbum non faciet patruus.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXV
Huc est mens deducta tua mea, Lesbia, culpa
atque ita se officio perdidit ipsa suo,
ut iam nec bene velle queat tibi, si optima fias,
nec desistere amare, omnia si facias.
 
 

Per colpa tua la mia anima si é ridotta in questa condizione, e si è
rovinata in conseguenza della propria lealtà, cosicchè non può più volerti
bene se anche divenissi la più santa delle donne, nè smettere di
desiderarti qualsiasi cosa tu faccia.
 
Ringrazio Chiara & Silvia Lo Vecchio per la traduzione inviatami
LXXVI
Si qua recordanti benefacta priora uoluptas
est homini, cum se cogitat esse pium,
nec sanctam uiolasse fidem, nec foedere nullo
diuum ad fallendos numine abusum homines,
multa parata manent in longa aetate, Catulle,
ex hoc ingrato gaudia amore tibi.
nam quaecumque homines bene cuiquam aut dicere possunt
aut facere, haec a te dictaque factaque sunt.
omnia quae ingratae perierunt credita menti.
quare iam te cur amplius excrucies?
quin tu animo offirmas atque istinc teque reducis,
et dis inuitis desinis esse miser?
difficile est longum subito deponere amorem,
difficile est, uerum hoc qua lubet efficias:
una salus haec est. hoc est tibi peruincendum,
hoc facias, siue id non pote siue pote.
o di, si uestrum est misereri, aut si quibus umquam
extremam iam ipsa in morte tulistis opem,
me miserum aspicite et, si uitam puriter egi,
eripite hanc pestem perniciemque mihi,
quae mihi subrepens imos ut torpor in artus
expulit ex omni pectore laetitias.
non iam illud quaero, contra me ut diligat illa,
aut, quod non potis est, esse pudica uelit:
ipse ualere opto et taetrum hunc deponere morbum.
o di, reddite mi hoc pro pietate mea.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXVII
Rufe mihi frustra ac nequiquam credite amice
(frustra? immo magno cum pretio atque malo),
sicine subrepsti mi, atque intestina perurens
ei misero eripuisti omnia nostra bona?
eripuisti, heu heu nostrae crudele uenenum
uitae, heu heu nostrae pestis amicitiae.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXVIII
Gallus habet fratres, quorum est lepidissima coniunx
alterius, lepidus filius alterius.
Gallus homo est bellus: nam dulces iungit amores,
cum puero ut bello bella puella cubet.
Gallus homo est stultus, nec se uidet esse maritum,
qui patruus patrui monstret adulterium.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXVIIIb
*******
sed nunc id doleo, quod purae pura puellae
suauia comminxit spurca saliua tua.
uerum id non impune feres: nam te omnia saecla
noscent et, qui sis, fama loquetur anus.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXIX
Lesbius est pulcer. quid ni? quem Lesbia malit
quam te cum tota gente, Catulle, tua.
sed tamen hic pulcer uendat cum gente Catullum,
si tria natorum suauia reppererit.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXX
Quid dicam, Gelli, quare rosea ista labella
hiberna fiant candidiora niue,
mane domo cum exis et cum te octaua quiete
e molli longo suscitat hora die?
nescio quid certe est: an uere fama susurrat
grandia te medii tenta uorare uiri?
sic certe est: clamant Victoris rupta miselli
ilia, et emulso labra notata sero.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXXI
Nemone in tanto potuit populo esse, Iuuenti,
bellus homo, quem tu diligere inciperes.
praeterquam iste tuus moribunda ab sede Pisauri
hospes inaurata palladior statua,
qui tibi nunc cordi est, quem tu praeponere nobis
audes, et nescis quod facinus facias?
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXXII
Quinti, si tibi uis oculos debere Catullum
aut aliud si quid carius est oculis,
eripere ei noli, multo quod carius illi
est oculis seu quid carius est oculis.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXXIII
Lesbia mi praesente uiro mala plurima dicit:
haec illi fatuo maxima laetitia est.
mule, nihil sentis? si nostri oblita taceret,
sana esset: nunc quod gannit et obloquitur,
non solum meminit, sed, quae multo acrior est res,
irata est. hoc est, uritur et loquitur.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.
LXXXIV
Chommoda dicebat, si quando commoda uellet
dicere, et insidias Arrius hinsidias,
et tum mirifice sperabat se esse locutum,
cum quantum poterat dixerat hinsidias.
credo, sic mater, sic liber auunculus eius.
sic maternus auus dixerat atque auia.
hoc misso in Syriam requierant omnibus aures
audibant eadem haec leniter et leuiter,
nec sibi postilla metuebant talia uerba,
cum subito affertur nuntius horribilis,
Ionios fluctus, postquam illuc Arrius isset,
iam non Ionios esse sed Hionios.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a  defaste@freemail.it gliene sarei
molto grato.