ODI DI ORAZIO: LIBRO IV

Home
 
 
I
Intermissa, Venus, diu
rursus bella moves? Parce, precor, precor.
Non sum qualis eram bonae
sub regno Cinarae. Desine, dulcium
mater saeva Cupidinum,
circa lustra decem flectere mollibus
iam durum imperiis: abi
quo blandae iuvenum te revocant preces.
Tempestivius in domum
Paulli, purpureis ales oloribus,
comissabere Maximi,
torrere iecur quaeris idoneum,
simaque et nobilis et decens.
Net pro sollicitis non tacitus reis
et centum puer artium
late signa feret militiae tuae,
et quandoque potentior
largi muneribus riserit aemuli,
Albanos prope te lacus
ponet marmoream sub trabe citrea.
Illic plurima naribus
duces thura lyraeque et Berecyntiae
delectabere tibiae
mixtis carminibus non sine fistula;
illic bis pueri die
numen cum teneris virginibus tuum
laudantes pede candido
in morem Salium ter quatient humum...
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
II
Pindarum quisquis studet aemulari,
Iulle, ceratis ope Daedalea
nititur pennis vitreo daturus
nomina ponto.
Monte decurrens velut amnis, imbres
quem super notas aluere ripas,
fervet immensusque ruit profundo
Pindarus ore,
laurea donandus Apollinari,
seu per audaces nova dithyrambos
verba devolvit numerisque fertur
lege solutis;
seu deos regesve canit, deorum
sanguinem, per quos cecidere iusta
morte Centauri, cecidit tremendae
flamma Chimaerae:
sive quos Elea domum reducit
palma caelestes pugilemve equumve
dicit et centum potiore signis
munere donat;
flebili sponsae iuvenemve raptum
plorat et vires animumque moresque
aureos educit in astra nigroque
invidet Orco.
Multa Dircaeum levat anra cycnum,
tendit, Antoni, quotiens in altos
nubium tractus: ego apis Matinae
Inore modoque
grata carpentis thyma per laborem
plurimum, circa nemus uvidique
Tiburis ripas operosa parvus
carmina fingo.
Coneines maiore poeta plectro
Caesarem, quandoque trahet feroces
per sacrum clivum merita decorus
fronde Sygambros,
quo nihil maius meliusve terris
fata donavere bonique divi
nec dabunt, quamvis redeant in aurum
tempora priscum
Concines laetosque dies et Urbis
publicum ludum super impetrato
fortis Augusti reditu forumque
litibus orbum.
Tum meae, si quid loquar audiendum,
vocis accedet bona pars et « O sol
pulcher, o laudande! » canam, recepto
Caesare felix.
Teque, dum procedit, « io Triumphe! »
non semel dicemus, « io Triumphe! »,
civitas omnis dabimusque divis
thura benignis.
Te decem tauri totidemque vaccae,
me tener solvet vitulus relicta
matre qui largis iuvenescit herbis
in mea vota,
fronte curvatos imitatus ignes
tertium lunae referentis ortum,
qua notam duxit niveus videri,
cetera fulvus.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
III
Quem tu, Melpomene, semel
nascemtem pllacido lumine videris,
illum non labor Isthmius
clarabit pugilem, non equus impiger
curru ducet Achaico
victorem, neque res bellica Deliis
ornatum foliis ducem,
quod regum tumidas contuderit minas,
ostendet Capitolio.
sed quae Tibur aquae fertile praefluunt
et spissae nemorum comae
fingent Aeolio cannine nobilem.
Romae principis urbium
dignatur suboles inter amabiles
vatum ponere me choros
et iam dente minus mordeor invido.
O, testudinis aureae
dulcem quae strepitum, Pieri, temperas,
o mutis quoque piscibus
donatura cycni, si libeat, sonum,
totum muneris hoc tui est,
quod monstror digito praetereuntium
Romanae fidicen lyrae:
quod spiro et placeo, si placeo, tuum est.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
IV
Qualem ministrum fluminis alitem
cui rex deorum regnum in aves vagas
permisit expertus fidelem
Iuppiter in Ganymede flavo,
olim iuventas et patrius vigor
nido laborum propulit inscium
vernique lato nimbis remotis
insolitos docuere nisus
venti paventem, mox in ovilia
demisit hostem vividus impetus,
nunc in reluctantes dracones
egit amor dapis atque pugnae;
qualemve laetis caprea pascuis
intenta fulvae matris ab ubere
iam lacte depulsum leonem
dente novo peritura vidit:
videre Raetis bella sub Alpibus
Drusum gerentem Vindelici; - quibus
mos unde deductus per omne
tempus Amazonia securi
dextras obarmet, quaerere distuli,
nec scire fas est omnia - sed diu
lateque victrices catervae
consiliis iuvenis revictae
sensere quid mens rite, quid indoles
nutrita faustis sub penctralibus
posset, quid Augusti paternus
in pueros animus Nerones.
Fortes creantur fortihus et bonis:
est in iuvencis, est in equis patrum
virtus neque imhellem feroces
progenerant aquilae columbam;
doctrina sed vim promovet insitam
rectique cultus pectora roborant;
utcumque defecere mores,
indecorant bene nata culpae.
Quid debeas, o Roma, Neronibus
testis Metaurum flumen et Hasdrubal
devictus et pulcher fugatis
ille dies Latio tenebris
qui primus alma risit adorca,
dirus per urbes Afer ut Italas
ceu flamma per taedas vel Eurus
per Siculas equitavit undas.
Post hoc secundis usque laboribus
Romana pubes crevit et impio
vastata Poenorum tumultu
fana deos habuere rectos,
dixitque tandem perfidus Hannibal:
« Cervi luporum praeda rapacium
sectamur ultro quos opimus
fallere et effugere est triumphus.
Gens quae cremato fortis ab Ilio
iactata Tuscis aequoribus sacra
natosque maturosque patres
pertulit Ausonias ad urbes,
duris ut ilex tonsa bipennibus
nigrae feraci frondis in Algido,
per damna, per caedes, ab ipso
ducit opes animumque ferro
Non hydra secto corpore firmior
vinci dolentem crevit in Herculem,
monstrumve suhmisere Colchi
maius Echioniaeve Thebae.
Merses profundo: pulchrior evenit;
luctere: multa proruet integrum
cum laude victorem geretque
proelia coniugibus loquenda.
Carthagini iam non ego nuntios
mittam superhos; occidit, occidit
spes omnis et fortuna nostri
nominis Hasdrubale interempto ».
Nil Claudiae non perficient manus
quas et benigno numine Iuppiter
defendit et curae sagaces
expediunt per acuta belli.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
V
Divis orte bonis, optime Romulae
custos gentis, abes iam nimium diu:
maturum reditum pollicitus patrum
sancto concilio, redi.
Lucem redde tuae, dux bone, patriae:
instar veris enim voltus ubi tuus
adfulsit populo, gratior it dies
et soles melius nitent.
Ut mater iuvenem, quem Notus invido
flatu Carpathii trans maris aequora
cunctantem spatio longius annuo
dulci distinet a domo,
votis ominibusque et precibus vocat,
curvo nec faciem litore demovet:
sic desideriis icta fidelibus
quaerit patria Cacsarem.
Tutus bos etenim rura perambulat,
nutrit rura Ceres almaque Faustitas,
pacatum volitant per mare navitae,
culpari metuit fides,
nullis polluitur casta domus stupris,
mos et lex maculosum edomuit nefas,
laudantur simili prole puerperae,
culpam poena premit comes.
Quis Parthum paveat, quis gelidum Scythel
quis Germania quos horrida parturit
fetus, incolumi Caesare? quis ferae
bellum curet Hiberiae?
Condit quisque diem collibus in suis
et vitem viduas ducit ad arbores;
hinc ad vina redit laetus et alteris
te mensis adhibet deum,
te multa prece, te prosequitur mero
defuso pateris et Laribus tuum
miscet numen uti Graecia Castoris
et magni memor Herculis.
« Longas o utinam, dux bone, ferias
praestes Hesperiae », dicimus integro
sicci mane die, dicimus uvidi
cum sol Oceano subest.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
VI
Dive, quem proles Niobea magnae
vindicem linguae Tityosque raptor
sensit et Troiae prope victor altae
Phthius Achilles,
ceteris maior, tibi miles impar,
illius quamvis Thetidis marinae
Dardanas turres quateret tremenda
cuspide pugnax
- ille mordaci velut icta ferro
pinus aut impulsa cupressus Euro
procidit late posuitque collum in
pulvere Teucro;
ille non inclusus equo Minervae
sacra mentito male feriatos
Troas et laetam Priami choreis
falleret aulam;
sed palam captis gravis, heu nefas heu!,
nescios fari pueros Achivis
ureret Rammis, etiam latentem
matris in alvo,
ni tuis victus Venerisque gratae
vocibus divum pater adnuisset
rebus Aeneae potiore ductos
alite muros, -
doctor argutae fidicen Thaliae,
Phoebe qui Xantho lavis amne crines,
Dauniae defende decus Camenae,
levis Agyieu.
Spiritum Phoebus mihi, Phoebus artem
carminis nomenque dedit poetae
Virginum primae puerique claris
patribus orti,
Deliae tutela deae fugaces
lyncas et cervos cohibentis arcu,
Lesbium servate pedem meique
pollicis ictum,
rite Latonae puerum canentes,
rite crescentem face Noctilucam
prosperam frugum celeremque pronos
volvere menses.
Nupta iam dices: « Ego dis amicum
saeculo festas referente luces
reddidi carmen docilis modorum
vatis Horati ».
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
VII
Diffugere nives, redeunt iam gramina campis
arboribusque comae;
mutat terra vices et decrescentia ripas
flumina praetercunt;
Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet
ducere nuda choros.
Immortalia ne speres, monet annus et almum
quae rapit hora diem.
Frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas
interitura, simul
pomifer autumnus fruges effuderit, et mox
bruma recurrit iners.
Damna tamen celeres reparant caelestia lunae:
nos ubi decidimus
quo pater Aeneas, quo Tullus dives et Ancus,
pulvis et umbra sumus.
Quis scit an adiciant hodiernae crastina summae
tempora di superi?
Cuncta manus avidas fugient heredis, amico
quae dederis animo.
Cum semel occideris et de te splendida Minos
fecerit arbitria,
non, Torquate, genus, non te facundia, non te
restituet pietas.
Infernis neque enim tenebris Diana pudicum
liberat Hippolytum,
nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro
vincula Pirithoo.
 
 

Scomparvero le nevi, già nei campi tornano le erbe
E negli alberi le chiome,
la terra cambia aspetto, e i fiumi restringendosi
scorrono entro le rive.
La Grazia con le Ninfe e le sorelle gemelle
Osa condurre nuda i cori.
Ma l'anno e l'ora che ghermisce i giorni prosperi
Ti avvertono di non sperare in cose immortali.
I freddi si placano con gli Zefiri, l'estate prenderà
Il posto della primavera destinata a sparire
Non appena il pomifero autunno avrà prodotto i frutti,
e presto torna l'inerte gelo invernale.
Tuttavia celeri lune riparano i danni celesti
Noi,siamo caduti dove si trova
il padre Enea e il ricco Tullo e Anco,
siamo polvere e ombra.
Chi sa se gli dei superni aggiungeranno
alla somma attuale un tempo futuro?
Tutte le cose che avrai dato all'animo amico
Sfuggiranno alle avide mani dell'erede.
Quando sarai morto per sempre e Minosse
Avrà fatto un magnifico giudizio di te,
o Torquato né la stirpe né la facondia
né la pietà ti restituiranno.
Infatti neanche Diana libera dalle tenebre
Dell'inferno il casto Ippolito,
né Teseo può spezzare le catene infernali
al caro Piritoo.
 
Ringrazio Angel_ in_the_ska per la traduzione inviatami
VIII
Donarem pateras grataque commodus,
Censorine, meis aera sodalibus,
donarem tripodas, praemia fortium
Graiorum; neque tu pessima muncrum
ferres, divite me scilicet artium
quas aut Parrhasius protulit aut Scopas,
hic saxo, liquidis ille coloribus
sollers nunc hominem ponere, nunc deum
Sed non haec mihi vis, non tibi talium
res est aut animus deliciarum egens :
gaudes carminibus; carmina possumus
donare et pretium dicere muneri.
Non incisa notis marmora publicis
per quae spiritus et vita redit bonis
post mortem ducibus, non celeres fugae
reiectaeque retrorsum Hannibalis minae,
non incenelia Carthaginis impiae
eius, qui domita nomen ab Africa
lucratus rediit, clarius indicant
laudes quam Calabrae Pierides: neque,
si chartae sileant quod bene feceris,
mercedem tuleris. Quid foret Iliae
Mavortisque puer, si tacitumitas
obstaret meritis invida Romuli?
Ereptum Stygiis fluctibus Aeacum
virtus et favor et lingua potentium
vatum divitibus consecrat insulis.
Dignum laude virum Musa vetat mori,
caelo Musa beat. Sic Iovis interest
optati epulis impiger Hercules,
clarum Tyndaridae sidus ab infimis
quassas eripiunt aequoribus rates,
ornatus viridi tempora pampino
Liber vota bonos ducit ad exitus.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
IX
Ne forte credas interitura quae
longe sonantem natus ad Aufidum
non ante volgatas per artes
verba loquor socianda chordis:
non, si priores Maeonius tenet
sedes Homerus, Pindaricae latent
Ceaeque et Alcaei minaces
Stesichorique graves Camenae;
nec, si quid olim lusit Anacreon,
delevit aetas, spirat adhuc amor
vivuntque commissi calores
Aeoliae fidibus puellae.
Non sola comptos arsit adulteri
crines et aurum vestibus inlitum
mirata regalesque cultus
et comites Helene Lacaena;
primusve Teucer tela Cydonio
direxit arcu; non semel Ilios
vexata; non pugnavit ingens
Idomeneus Sthenelusve solus
dicenda Musis proelia; non ferox
Hector vel acer Deiphobus graves
excepit ictus pro pudicis
coniugibus puerisque primus.
Vixere fortes ante Agamemnona
multi; sed omnes inlacrimabiles
urgentur ignotique longa
nocte, carent quia vate sacro.
Paullum sepultae distat inertiae
celata virtus. Non ego te meis
chartis inortatum sileri
totve tuos patiar labores
impune, Lolli, carpere lividas
obliviones. Est animus tibi
rerumque prudens et secundis
temporibus dubiisque rectus,
vindex avarae fraudis et abstinens
ducentis ad se unius anni,
sed quotiens, bonus atque fidus
iudex, honestum praetulit utili,
reiecit alto dona nocentium
voltu, per obstantes catervas
explicuit sua victor arma.
Non possidentem multa vocaveris
recte beatum: rectius occupat
nomen beati qui deorum
muneribus sapienter uti
duramque callet pauperiem pati
peiusque leto flagitium timet,
non ille pro caris amicis
aut patria timidus perire.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
X
Non disponibile
XI
Est mihi nonum superantis annum
plenus Albani cadus; est in horto,
Phylli, nectendis apium coronis;
est hederae vis
multa qua crines religata fulges;
ridet argento domus; ara castis
vincta verbenis avet immolato
spargier agno;
cuncta festinat manus, huc et illuc
cursitant mixtae pueris puellae;
sordidum flammae trepidant rotantes
vertice fumum.
Ut tamen noris quibus advoceris
gaudiis, Idus tibi sunt agendae,
qui dies mensem Veneris marinae
findit Aprilem,
iure sollemnis mihi sanctiorque
paene natali proprio, quod ex hac
luce Maecenas meus adfluentes
ordinat annos.
Telephum, quem tu petis, occupavit
non tuae sortis iuvenem puella
dives et lasciva tenetque grata
compede vinctum.
Terret ambustus Phaethon avaras
spes, et exelnplum grave praebet ales
Pegasus terrenum equitem gravatus
Bellerophontem,
semper ut te digna sequare et ultra
quam licet sperare, nefas putando,
disparem vites Age iam, meorum
finis amorum,
- non enim posthac alia calebo
femina - condisce modos amanda
voce quos reddas; minuentur atrae
carmine curae.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
XII
Iam veris comites, quae mare temperant,
impellunt animae lintea Thraciae;
iam nec prata rigent nec fluvii strepunt
hiberna nive turgidi.
Nidum ponit, Ityn flebiter gemens,
infelix avis et Cecropiae domus
aeternum opprobrium, quod male barbaras
regum est ulta libidines.
Dicunt in tenero gramine pinguium
custodes ovium carmina fistula
delectantque deum cui pecus et nigri
colles Arcadiae placent.
Adduxere sitim tempora, Vergili;
sed, pressum Calibus ducere Liberum
si gestis, iuvenum nobilium cliens,
nardo vina merebere.
Nardi parvus onyx eliciet cadum
qui nunc Sulpiciis adcubat horreis,
spes donare novas largus amaraque
curarum eluere efficax.
Ad quae si properas gaudia, cum tua
velox merce veni: non ego te meis
immunem meditor tingere poculis,
plena dives ut in domo.
Verum pone moras et studium lucri
nigrorumque memor, dum licet, ignium
misce stultitiam consiliis brevem:
dulce est desipere in loco.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
XIII
Non disponibile
XIV
Quae cura patrum quaeve Quiritium
plenis honorum munerihus tuas,
Auguste, virtutes in aevum
per titulos memoresque fastus
aeternet, o qua sol habitabiles
inlustrat oras maxime principum?
quem legis expertes Latinae
Vindelici didicere nuper
quid Marte posses. Milite nam tuo
Drusus Genaunos, implacidum genus,
Breunosque veloces et arces
Alpibus impositas tremendis
deiecit acer plus vice simplici.
Maior Neronum mox grave proelium
commisit immanesque Raetos
auspiciis pepulit secundis,
spectandus in certamine Martio
devota morti pectora liberae
quantis fatigaret ruinis;
indomitas prope qualis undas
excrcet Auster, Pleiadum choro
scindente nubes, impiger hostium
vexare tunnas et frementem
mittere equum mcdios per ignes.
Sic tauriformis volvitur Aufidus
qui regna Dauni praefluit Apuli,
cum saevit horrendamque cultis
diluviem meditatur agris,
ut barbarorum Claudius agmina
ferrata vasto diruit impetu
primosque et extremos metendo
stravit humum sine clade victor,
te copias, te consilium et tuos
praebente divos Nam tibi quo die
portus Alexandrea supplex
et vacuam patefecit aulam,
fortuna lustro prospera tertio
belli secundos reddidit exitus,
laudemque et optatum peractis
imperiis decus arrogavit
Te Cantaber non ante domabilis
Medusque et Indus, te profugus Scythes
miratur, o tutela praesens
Italiae dominaeque Romae.
Te fontium qui celat origines
Nilusque et Hister, te rapidus Tigris,
te beluosus qui remotis
obstrepit Oceanus Britannis,
te non paventis funera Galliae
duraeque tellus audit Hiberiae,
te caede gaudentes Sygambri
compositis venerantur armis.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.
XV
Phoebus volentem proelia me loqui
victas et urbes increpuit lyra,
ne parva Tyrrhenum per aequor
vela darem. Tua, Caesar, aetas
fruges et agris rettulit uberes
et signa nostro restituit Iovi
derepta Parthorum superbis
postibus et vacuum duellis
Ianum Quirini clausit et ordinem
rectum evaganti frena licen tiae
iniecit emovitque culpas
et veteres revocavit artes,
per quas Latinum nomen et Italae
crevere vires, famaque et imperi
porrecta maiestas ad ortus
solis ab Hesperio cubili.
Custode rerum Caesare, non furor
civilis aut vis exiget otium,
non ira, quae procudit enses
et miseras inimicat urbes.
Non qui profundum Danubium bibunt,
edicta rumpent Iulia, non Getae,
non Seres infidive Persae,
non Tanain prope flumen orti
Nosque et profestis lucibus et sacris
inter iocosi munera Liberi,
cum prole matronisque nostris
rite deos prius adprecati,
virtute functos, more patrum duces
Lydis remixto carmine tibiis
Troiamque et Anchisen et almae
progeniem Veneris canemus.
Traduzione momentaneamente non disponibile. Se qualcuno
volesse inviarmela a defaste@freemail.it gliene sarei molto
grato.